خانه / لغت نامه فلسفی / شک دکارتی (Cartesian doubt)

شک دکارتی (Cartesian doubt)

مُطهّری‌، مرتضی (فریمان ۱۲۹۸ـ تهران ۱۳۵۸ش):
دكارت دانشمند معروف فرانسوى همين كه خواست در جميع معلومات خود تجديد نظر نمايد و طرحى از نو بريزد همه افكار خود را از محسوسات و معقولات و منقولات مورد شك و ترديد قرار داد و با خود گفت شايد اين طور كه من حس مى ‏نمايم يا فكر مى ‏كنم يا به من گفته ‏اند نباشد و همه اينها مانند آنچه در عالم خواب بر من ظاهر مى ‏شود خيال و انديشه محض باشد، چه دليلى هست كه اينطور نيست؟ پس كليه افكار من (حتى اصل عدم تناقض) باطل شد و هيچ اصلى براى من باقى نماند كه به آن اعتماد كنم.
آنگاه متوجه شد كه در هر چيزى ترديد كنم بالاخره خواهم گفت انديشه است، پس در وجود خود انديشه نمى ‏توانم ترديد كنم، آنگاه همين انديشه را دليل بر وجود انديشه كننده قرار داد و به وجود خود مطمئن شد و گفت: «مى ‏انديشم پس هستم» سپس همين اصل را پايه ساير اصول قرار داد و پيش رفت.
دانشمندان بعد از دكارت به اين استدلال او اشكالاتى كرده ‏اند كه فعلًا نمى‏ خواهيم متعرض شويم و فعلًا به ذكر يك اشكال كه مناسب مطلب بالاست و نديده ‏ايم كسى توجه كرده باشد مى ‏پردازيم و آن اينكه اگر انسان اين اصل (اصل عدم تناقض) را نيز مورد ترديد قرار دهد نمى ‏تواند آن نتيجه (من مى‏ انديشم پس هستم) را بگيرد زيرا با فرض عدم امتناع تناقض مى ‏تواند بگويد من مى ‏انديشم و در عين حال اصلًا نمى ‏انديشم، و نيز مى ‏تواند بگويد من هستم و در عين حال نيستم. (پاورقی های اصول فلسفه و روش رئالیسم)

همچنین ببینید

زلزله

سيد نعمة اللّه جزايرى گويد زلزله‏اى در شيروان بوقوع رسيد و تلفات بسيارى داشت در …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *