خانه / فلسفه دین

فلسفه دین

قطب های چهارگانه اصول فقه (دیدگاه غزالی)

مقدمه دین به عنوان یک “موضوع” برای “شناسایی”، همواره محل توجه فیلسوفان و متکلمان و دین شناسان و جامعه شناسان و … بوده است. در هر شناخت و شناسایی، تعیین دقیق “موضوع”، “روش شناختِ موضوع” و “مختصات شناسنده” مهم است. دانشمندان مسلمان، این سه مسأله را در دانش “اصول فقه” …

ادامه نوشته »

برهان صدیقین: تقریر ابن سینا

ابن سینا این برهان را در نمط چهارم اشارات با تفصیل تقریر کرده است.[1] مُحَصَّل این تقریر طبق نقل مدرس آشتیانی چنین است: الف – تردیدی در وجود “موجودٍ مَا[2]” (موجود به صورت مبهم نه موجود خاص) نیست. (لاشک فی وجود موجودٍ ما)[3] انسان ها را بر دو گونه می …

ادامه نوشته »

علم و دین

آیا میان دانستن اسرار آسمان و زمین، و اعتقاد به خدا یا خدایان منافاتی وجود دارد؟ چرا معتقدین به خدا یا خدایان همواره در طول تاریخ از علم هراسان بوده اند؟ آیا واقعا محتوای ادیان علم گریز است؟ از اتهامات مدعیانِ دیرینِ سقراط همین بود. آنان می گفتند: «سوفیستی هست …

ادامه نوشته »

ذکر

انسان، چیزهای مختلفی را ادراک می کند. مُدرَکات انسان، در حافظه او نگهداری می شوند. انسان، قادر به یادآوری مُدرَکات سابق است. در اینجا سه مطلب وجود دارد: اولا، انسان دارای دو توانایی است: الف – می تواند مُدرَکات خویش را حفظ کند. ب – قادر است مُدرَکات پیشین را …

ادامه نوشته »

اضطراب وجودی حافظ و داستایفسکی

دکتر اسلامی ندوشن در کتاب “آواها و ایماها” مقایسه معناداری بین افکار و احوال تولستوی و مولانا انجام داده و قرابت های فکری و فرازنگی این دو شخصیت را علی رغم بُعد ششصد ساله ی آنها و تفاوت سپهر زیستشان بر آفتاب افکنده است. بنابراین هیچ استبعادی نخواهد داشت اگر …

ادامه نوشته »

بازتاب های اعتقاد به خدا

آیا اعتقاد به این گزاره که «خدا وجود دارد» تغییری در زندگی انسان ها ایجاد می کند؟ برخی گمان کرده اند که اعتقاد به این گزاره یا تصدیق آن هیچ تغییری در زندگی من ایجاد نخواهد کرد. در پاسخ به این سؤال باید گفت که هیچ گزاره ای نیست که …

ادامه نوشته »

راه های خداشناسی

سه گروه به صورت منظم و مرتب و نظام مند درباره خداوند سخن گفته اند: اصحاب ادیان، اصحاب عرفان، اصحاب فلسفه. فلسفه را از زمانهایِ بسیار دور جنبه خداشناسی بوده است. فلسفه چه به وسیله یونانی ها و چه از طریق قوم اندیشمند دیگر، آراء کثیری راجع به وجود و …

ادامه نوشته »

سازوکار تجربه دینی

سازوکار “تجربه دینی” چگونه است؟ در پاسخ به این پرسش نظریه های مختلفی پدید آمده است. برخی معتقدند ادراک یک موجود قدسی و مافوق الطبیعه کاملاً با ادراک محسوسات فرق دارد. این ادراک، به سختی با مفاهیم ناشی از قیاسات بشری و تخیلات سازنده صور خیالی قابل تعبیر است. صوفیه …

ادامه نوشته »

تجربه دینی؛ ادراکی با واسطه؟ یا ادراکی بی واسطه؟

گاهی فیلسوفان ادراک را چنین تعریف می کنند: «وصول عاقل به ماهیت معقول.» “ادراک” در روانشناسی به گونه دیگری تعریف می شود: «حالتی که بعد از احساس دست می دهد، و آن عبارتست از تشخیص دادن و اطلاع یافتن از آنچه از طریق بدنی یا روانی احساس شده است.» یا …

ادامه نوشته »

تجربه دینی

جان ادوین اسمیت (John Edwin Smith) تجربه دینی را مرکب از پنج احساس می داند: احساس شگفتی، احساس خشیت، احساس وابستگی و اتکاء، احساس گناه، احساس آرامش. موافق نظر وی تجربه دینی (Religious experience)، یک تجربه ویژه و مشخص و روشن است. این تجربه شامل موارد زیر می شود: الف …

ادامه نوشته »