منطق

تجربه

کلمه “تجربه” و مشتقات آن مانند “مُجرِّب”و “مُجَرَّب” و “مجرِّبات” پیوسته در حوزه های مختلف به کار می رود. مطالب زیر نکته هایی درباره این کلمه است: 1 – طریحی در مجمع البحرین نوشته است: «”مُجَرِّب” به کسی می گویند که چوبی را به دندان می گیرد، و می فشارد، …

ادامه نوشته »

ابوالصلت دانی

“اَبُوالصَّلت امیّة بن عبدالعزیز بن ابوالصلت اندلسی دانی” در سال 460 ه.ق در دانیه شهری به اندلس متولد شد. او را “ابوالصلت مغربی” نیز می نامند. علم را در اندلس از جماعتی فراگرفت. از آن جمله ابوالولید وقشی قاضی دانیه بود. ابوالصلت در حکمت و ریاضیات و طبّ مهارت یافت. …

ادامه نوشته »

بدیهی و نظری

فیلسوفان علوم و معارف بشری را به “تصور” و “تصدیق” تقسیم می کنند. آنگاه می گویند: تصورات و تصدیقات بر دو گونه اند: “کسبی و نظری”، “ضروری و بدیهی”. ذهن انسان “کسبیات” را به واسطه ترکیب بدیهیات به دست می آورد. از این رو ناچار باید علوم بدیهی نخست در …

ادامه نوشته »

تسمیه و تفکر

تسمیه شعبه ای از تفکر است. به تصویر زیر توجه فرمایید: اگر از شما خواسته شود نامی برای این تصویر برگزینید یا وضع کنید، چه اسمی را انتخاب خواهید کرد؟ اگر اکنون در صدد “نام گذاری” این تصویر برآمده باشید، وارد فرایند “تفکر” شده اید. مراحل مختلفی را باید طی …

ادامه نوشته »

انسان / ناطق؛ انسان: حیوان ناطق

منطقیین انسان را به “حیوان ناطق” تعریف کرده اند. سیف الدین آمِدی (م 623) می نویسد: «حد تام آنست که مطلوبْ از غیر خود با تمییزی ذاتی متمایز شود…» آنگاه تعریف انسان را شاهد می آورد و می نویسد: «انسان حیوان ناطق است.» سپس می گوید: «این تعریف شامل ذاتیات …

ادامه نوشته »

سؤال / پرسش

برای انسان در سطح گسترده ای مسأله طرح می شود. سؤال، از ابهامات موجود در یک شیئ بر می خیزد. سنخ این ابهامات قابل احصاء است. می توان آنها را شمرد. وقتی با یک شیئ مبهمی مواجه می شویم می توانیم بپرسیم: این چیست؟ / آیا هست؟ بدین معنی که …

ادامه نوشته »

اندیشه، علم و فلسفه

«اندیشیدن» (Thought) از بارزترین شؤون آدمی است. اندیشیدن فعالیت ذهنی هوشمندانه برای شناختْ، تجسمْ، ساختنِ مفهوم ها و حکم ها و ارزیابی هاست. این همه بر مدار مسأله می چرخد. آنچه را از اندیشیدن به دست می آید، می توان «اندیشه» نامید. اهل لغت گاهی سه معنی برای «اندیشه» آورده …

ادامه نوشته »

تجربه ذهنی

منظور از “تجربه ذهنی” (Mental experience) «قدرت تعقل» (intellect) و «هوشیاری» (consciousness) است. «قدرت تعقل» (intellect) در برابر:‏ غريزه‌ يا درونراند (t‏c‏n‏i‏t‏s‏n‏i‏) و احساس‌ (g‏n‏i‏l‏e‏e‏f‏) قرار می گیرد. این تجربه ذهنی آمیزه ای از «تفکر»، «ادراک»، «حافظه»، «هیجان»، «اراده»، «تخیل» و «فرایندهای ناخودآگاه شناختی» (unconscious cognitive processes) است. این اصطلاح …

ادامه نوشته »

انسان متفکر؟

راسل

انسان ها به اعتبار نوع انتخاب هایشان به سه دسته تقسیم می شوند: گروه اول انتخاب های خود را مبتنی بر تقلید انجام می دهند. دیگران هرکاری را که انتخاب می کنند، این گروه نیز همان را انجام می هند. گروه دوم چیزهایی را انتخاب می کنند که دنیای آن …

ادامه نوشته »

ابن سینا و منطق

ابن سینا و منطق

ابن سینا (980-1037 میلادی یا 375-428 هجری) یکی از مهمترین فیلسوفان و منطق شناسان جهان عرب است. آثار منطقی وی در چندین رساله ارائه شده است. برخی از آن ها تفسیری درباره ارغنون ارسطو هستند و در منطق شفا، بخش منطقی کتاب دائر المعارف الشفا که همچنین حاوی رساله ای …

ادامه نوشته »