خانه / لغت نامه فلسفی / لغت نامه: اثبات واقعیت

لغت نامه: اثبات واقعیت

طباطبایی، محمدحسین (تبریز ۱۲۸۱ـ قم ۱۳۶۰ش):
كسانى را كه يك نحوه واقعيت خارج اثبات مى‏ كنند نبايد در صف ايده آليست ها قرار داده سوفسطى شمرد چنانكه:
(1) بعضى واقعيت را از خواص اجسام به جز خواص هندسى نفى كرده و همه را ساخته ذهن مى‏ دانند (چنانكه دكارت مى‏ گويد خواص هندسى اجسام، موجود و خواص غير هندسى كه «خواص ثانوى» ناميده مانند رنگ و بوى و مزه و كيفيات ديگر، موهوم و ساخته‏ هاى ذهن می باشند).
(2) جمعى جسم و خواص جسم را انكار نموده و عالم را مجرد از ماده مى ‏دانند.
(3) جمعى مكان را موهوم مى‏ دانند.
(4) جمعى زمان را.
(5) جمعى زمان و مكان را.
اين عقايد اگر چه عموما پوچ و بى پايه مى ‏باشند و «فلسفه» پرده از روى آنها برداشته و بطلان هر يك را مانند آفتاب روشن نموده، ولى چون ارباب اين عقايد، جهان با واقعيتى را معتقدند نمى ‏توان آنها را در ميان سوفسطائيان و تيپ ضدّ علم نام برد.
و همچنين عده ديگرى را از غير فلاسفه كه از غير طريق استدلال سير مى‏ كنند نبايد «ايده آليست» شمرد و با همين ترازو سنجيد، مانند:
(1) دسته‏اى از عرفا كه راه وصول به حقايق را تنها كشف ذوقى معرفى كرده‏اند و روش استدلال را منكرند.
(2) گروهى از اصحاب شرايع كه معلومات صحيحه را به معلوماتى كه از طريق وحى آسمانى و اديان انبياء و رسل اخذ مى‏ شود محدود مى ‏سازند. همچنين طايفه ديگر از فلاسفه كه عالم را به حسب روش علمى از دو سنخ مختلف مادى و مجرد مؤلّف دانسته و به حسب روش عملى به تنزّه از عالم مادى فانى و ارتقاء و انجذاب به‏ عالم عقلى باقى دعوت مى‏ كنند، چنانكه از امثال «هرمس و بليناس و فيثاغورس و افلاطون و افلوطين» نقل كرده ‏اند. (اصول فلسفه و روش رئالیسم)

همچنین ببینید

لغت نامه: باران

سعدی، مصلح الدین (شیراز ح ۶۰۶ـ ح ۶۹۱ق): ای غره به رحمت خداوند در رحمت …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *