خانه / فلسفه / منزلت فلسفه و علم (science)

منزلت فلسفه و علم (science)

نمی دانم آن گروه از متدینان که با علم (science) و فلسفه مخالفت می کنند، بر چه پایه معرفتی ایستاده اند. علم و فلسفه چیزی نیست جز «نظر در جهان برای کشف سازوکارها و قانونمندی های آن.» این “نظر” از واجباتِ مؤکد قرآن است. قرآن در آیات فراوانی از ما می خواهد تا در جهان نظر و تأمل کنیم. موارد زیر از آن جمله است:
…اُنْظُرُوا إِلى‏ ثَمَرِهِ إِذا أَثْمَرَ وَ يَنْعِهِ … (انعام: 99)
نظر كنيد به ميوه هر يك ازين درختان‏ وقتى كه ميوه خود را بيرون آرد و بنگريد به حال رسيدگى و پختگیش. میوه در آغاز نارس، خُرد و بی مزه است، آنگاه بعد از رسيدگى و پختگى شکل و لذتی می یابد.
أَ وَ لَمْ يَنْظُرُوا في‏ مَلَكُوتِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما خَلَقَ اللَّهُ مِنْ شَيْ‏ءٍ… (اعراف: 185)
در برخی از تفاسیر در ذیل این آیه آمده است: «آيا نظر نكردند به ديده استدلال‏ در ملك عظيم آسمانها و در ملكوت زمين.» گفته‏ اند ملكوت سما نجوم است و شمس و قمر؛ و ملكوت ارض بُحُورست و جبال و اشجار؛‏ و ننگريستند در آنچه آفريده خدا از هر چيزى…‏
قُلِ انْظُرُوا ما ذا فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ… (یونس: 101)
ابوالفتوح رازی آورده است: مراد به “نظر” در آيت فكر و انديشه است. حق تعالى گفت: بگو اى محمّد…كه: در نگرى و انديشه كنى تا چيست در آسمانها و زمين‏…
قُلْ سيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ… (عنکبوت: 20)
پس بنگريد از راه تفكر و استدلال كه‏ چگونه آفرينش را آغاز کرده است…
أَ وَ لَمْ يَسيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الَّذينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كانُوا أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً… (روم: 9)
فَانْظُرْ إِلى‏ آثارِ رَحْمَتِ اللَّهِ كَيْفَ يُحْيِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها… (روم: 50)
أَ فَلَمْ يَنْظُرُوا إِلَى السَّماءِ فَوْقَهُمْ كَيْفَ بَنَيْناها وَ زَيَّنَّاها وَ ما لَها مِنْ فُرُوجٍ (ق : 6)
فَلْيَنْظُرِ الْإِنْسانُ إِلى‏ طَعامِهِ (عبس : 24)
فَلْيَنْظُرِ الْإِنْسانُ مِمَّ خُلِقَ (طارق : 5)
طبرسی در ذیل این آیه نوشته است: پس بايد نظر كند، نظر تفكّر و انديشه و استدلال، كه از چه آفريده شده و چگونه آفريده شده….
أَ فَلا يَنْظُرُونَ إِلَى الْإِبِلِ كَيْفَ خُلِقَتْ (غاشية : 17)
آيا ایشان نمى‏ نگرند به شتر كه چگونه آفريده شده است…
چنانکه اصولین و مفسران گفته اند، اوامر قرآن بر وجوب دلالت می کنند.

مسعود تلخابی

همچنین ببینید

هویت مابعدالطبیعه

ملامهدی نراقی، در دو اثر خود، “اللَمَعات العرشیة” و “جامع الأفکار”، درباره “وجود رابطی” سخن …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *